มะเร็งไม่ใช่เรื่องไกลตัว รู้จัก 6 สารบ่งชี้มะเร็งจากเลือด

เพราะสุขภาพที่ดี เริ่มต้นจากการใส่ใจและรู้เท่าทันความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย

โรคมะเร็งเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพที่หลายคนกังวล เพราะเป็นโรคที่สามารถเกิดขึ้นได้กับอวัยวะหลายส่วนของร่างกาย และในบางกรณีอาจไม่แสดงอาการผิดปกติอย่างชัดเจนในระยะแรก ทำให้หลายคนไม่ทันสังเกตความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น กว่าจะรู้ตัวอีกครั้งโรคอาจดำเนินไปจนส่งผลกระทบต่อสุขภาพมากขึ้นแล้ว

สิ่งสำคัญคือ เราไม่ควรรอให้ร่างกายส่งสัญญาณเตือนก่อนจึงเริ่มหันมาดูแลตัวเอง แต่ควรให้ความสำคัญกับการตรวจสุขภาพและการประเมินความเสี่ยงอย่างเหมาะสมตามช่วงวัยและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน

ปัจจุบัน การตรวจเลือดเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยให้แพทย์ประเมินสุขภาพและค้นหาความผิดปกติบางอย่างของร่างกายได้ โดยหนึ่งในการตรวจที่หลายคนอาจเคยได้ยินคือ การตรวจสารบ่งชี้มะเร็ง (Tumor Markers) ซึ่งเป็นการตรวจวัดสารบางชนิดที่อาจมีระดับเปลี่ยนแปลงไปเมื่อเกิดมะเร็งบางประเภท

แล้วสารบ่งชี้มะเร็งแต่ละชนิดเกี่ยวข้องกับมะเร็งอะไรบ้าง? มาทำความรู้จักกับ 6 สารบ่งชี้มะเร็งที่ตรวจได้จากเลือดกัน

รู้จัก 6 สารบ่งชี้มะเร็งจากเลือด

1. AFP (Alpha-fetoprotein) | สารบ่งชี้มะเร็งตับ

AFP เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่สร้างขึ้นตามธรรมชาติในช่วงพัฒนาการของทารกในครรภ์ โดยในผู้ใหญ่สามารถตรวจพบได้ในระดับต่ำ การตรวจ AFP นิยมใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินความเสี่ยงและช่วยวินิจฉัยโรคมะเร็งตับ รวมถึงเนื้องอกเซลล์สืบพันธุ์บางชนิด

อย่างไรก็ตาม ระดับ AFP อาจสูงขึ้นได้ในผู้ที่มีภาวะตับอักเสบเรื้อรังหรือตับแข็ง แม้ไม่ได้เป็นมะเร็งก็ตาม จึงจำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับประวัติสุขภาพและผลตรวจอื่น ๆ

2. CEA (Carcinoembryonic Antigen) | สารบ่งชี้มะเร็งลำไส้และทวารหนัก

CEA เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่อาจพบในระดับสูงขึ้นในผู้ป่วยมะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก แพทย์มักใช้ผลตรวจเพื่อประเมินการตอบสนองต่อการรักษาและติดตามโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำของโรคในผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยแล้ว นอกจากนี้ ระดับ CEA ยังอาจสูงขึ้นได้จากปัจจัยอื่น เช่น การสูบบุหรี่จัด ภาวะตับอักเสบ และโรคที่มีการอักเสบเรื้อรัง จึงไม่เหมาะสำหรับใช้เป็นการตรวจคัดกรองมะเร็งในคนทั่วไปที่ไม่มีอาการเพียงอย่างเดียว

3. PSA (Prostate-specific Antigen) | สารบ่งชี้มะเร็งต่อมลูกหมาก

PSA เป็นโปรตีนที่ผลิตจากเซลล์ของต่อมลูกหมาก สามารถตรวจวัดได้จากเลือด โดยระดับ PSA ที่สูงขึ้นอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของต่อมลูกหมาก รวมถึงโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก อย่างไรก็ตาม ค่า PSA อาจสูงขึ้นได้จากภาวะต่อมลูกหมากโตหรือต่อมลูกหมากอักเสบด้วย แพทย์จึงอาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (Digital Rectal Examination: DRE) การตรวจภาพถ่ายทางการแพทย์ หรือการตัดชิ้นเนื้อในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ เพื่อช่วยประเมินและยืนยันการวินิจฉัย

4. CA-125 (Cancer Antigen 125) | สารบ่งชี้มะเร็งรังไข่

CA-125 เป็นโปรตีนที่พบได้ในเลือด ซึ่งอาจมีระดับสูงขึ้นในผู้ป่วยมะเร็งรังไข่ โดยแพทย์นิยมใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินโรค ติดตามผลการรักษา และเฝ้าระวังการกลับมาเป็นซ้ำในผู้ที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งรังไข่ อย่างไรก็ตาม ระดับ CA-125 สามารถสูงขึ้นได้จากภาวะที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก การมีประจำเดือน หรือภาวะอักเสบในอุ้งเชิงกราน จึงไม่เหมาะสำหรับใช้เป็นการตรวจคัดกรองมะเร็งรังไข่เพียงอย่างเดียวในผู้หญิงทั่วไปที่ไม่มีอาการ

5. CYFRA 21-1 (Cytokeratin 19 Fragment) | สารบ่งชี้มะเร็งปอด

CYFRA 21-1 เป็นชิ้นส่วนโปรตีนที่เกิดจากการสลายตัวของเซลล์เยื่อบุผิว สามารถตรวจพบได้ในเลือด และอาจมีระดับสูงขึ้นในผู้ป่วยมะเร็งปอด โดยเฉพาะมะเร็งปอดชนิดเซลล์ไม่เล็ก (Non-Small Cell Lung Cancer: NSCLC) แพทย์อาจใช้ผลตรวจเพื่อประกอบการประเมินโรคและติดตามการตอบสนองต่อการรักษา อย่างไรก็ตาม ระดับ CYFRA 21-1 อาจสูงขึ้นได้จากโรคที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น โรคปอดบางชนิด รวมถึงความผิดปกติของตับและไต จึงต้องพิจารณาร่วมกับผลตรวจอื่น เช่น การเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ปอด (CT Scan) ตามความเหมาะสม

6. CA 19-9 (Carbohydrate Antigen 19-9) | สารบ่งชี้มะเร็งตับอ่อนและท่อน้ำดี

CA 19-9 เป็นสารที่สามารถตรวจพบได้ในเลือด และอาจมีระดับสูงขึ้นในผู้ป่วยมะเร็งตับอ่อน มะเร็งท่อน้ำดี รวมถึงมะเร็งบางชนิดของระบบทางเดินอาหาร แพทย์มักใช้ประกอบการประเมินโรคและติดตามผลการรักษา ตลอดจนเฝ้าระวังการกลับมาเป็นซ้ำในผู้ป่วยบางราย อย่างไรก็ตาม ค่า CA 19-9 อาจสูงขึ้นได้จากภาวะที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น ท่อน้ำดีอุดตัน ภาวะดีซ่าน ตับอ่อนอักเสบ และโรคตับบางชนิด จึงไม่สามารถใช้ผลตรวจเพียงอย่างเดียวเพื่อยืนยันการเป็นมะเร็งได้

ตรวจพบสารบ่งชี้มะเร็งสูง หมายความว่าเป็นมะเร็งหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่จำเป็นเสมอไป

แม้สารบ่งชี้มะเร็งจะเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยให้แพทย์ประเมินความผิดปกติของร่างกายได้ แต่ระดับสารเหล่านี้สามารถเปลี่ยนแปลงได้จากหลายปัจจัย ทั้งโรคที่ไม่ใช่มะเร็ง การอักเสบ การติดเชื้อ และความผิดปกติของอวัยวะบางชนิด

ในทางกลับกัน ผู้ป่วยมะเร็งบางรายก็อาจมีระดับสารบ่งชี้มะเร็งอยู่ในเกณฑ์ปกติได้เช่นกัน

ดังนั้น หากผลตรวจพบค่าผิดปกติ ไม่ควรตื่นตระหนกหรือสรุปว่าตนเองเป็นมะเร็ง ควรนำผลตรวจมาปรึกษาแพทย์ เพื่อประเมินร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ และพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น

• การตรวจเลือดอื่น ๆ เพื่อประเมินการทำงานของอวัยวะและค้นหาความผิดปกติที่เกี่ยวข้อง
• การตรวจทางรังสีวิทยา เช่น อัลตราซาวด์ เอกซเรย์ หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) ตามข้อบ่งชี้
• การตรวจชิ้นเนื้อ (Biopsy) ในกรณีที่สงสัยความผิดปกติและแพทย์เห็นว่าจำเป็น เพื่อช่วยยืนยันการวินิจฉัยโรค

อยากรู้เท่าทันมะเร็ง ควรเริ่มต้นดูแลสุขภาพอย่างไร?

การดูแลสุขภาพเชิงป้องกันเป็นสิ่งที่ทุกคนควรให้ความสำคัญ แม้จะไม่มีอาการผิดปกติก็ตาม เพราะการประเมินความเสี่ยงและตรวจคัดกรองอย่างเหมาะสมสามารถช่วยให้พบความผิดปกติบางชนิดได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

สิ่งที่สามารถเริ่มต้นได้ ได้แก่

1. ตรวจสุขภาพเป็นประจำ เลือกโปรแกรมตรวจสุขภาพให้เหมาะสมกับอายุ เพศ ประวัติครอบครัว และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล
2. เข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งตามคำแนะนำ เช่น การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก มะเร็งเต้านม และมะเร็งลำไส้ใหญ่ ตามช่วงวัยและความเสี่ยง
3. หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง จำกัดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และลดการสัมผัสสารก่อมะเร็ง
4. ใส่ใจเรื่องอาหารและการออกกำลังกาย รับประทานอาหารให้หลากหลาย เน้นผักและผลไม้ ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
5. สังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย หากพบอาการผิดปกติที่เป็นต่อเนื่อง เช่น น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ มีก้อนผิดปกติ เลือดออกผิดปกติ ไอเรื้อรัง หรือพฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยนแปลง ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์

อย่ารอให้มีอาการ แล้วค่อยเริ่มใส่ใจสุขภาพ

การรู้เท่าทันโรคมะเร็งไม่ได้หมายถึงการตรวจทุกอย่างให้มากที่สุด แต่คือการเลือกตรวจให้เหมาะสมกับความเสี่ยงและความจำเป็นของร่างกาย เพราะการตรวจที่ถูกต้องและการติดตามสุขภาพอย่างต่อเนื่องเป็นส่วนสำคัญของการดูแลตัวเองในระยะยาว

สำหรับการตรวจสารบ่งชี้มะเร็งทั้ง 6 ชนิด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเข้ารับการตรวจ เพื่อเลือกชนิดการตรวจให้เหมาะสมกับสุขภาพและประวัติความเสี่ยงของแต่ละบุคคล เนื่องจากการตรวจสารบ่งชี้มะเร็งไม่ได้ทดแทนการตรวจคัดกรองมะเร็งตามมาตรฐาน

เพราะการดูแลสุขภาพที่ดี ไม่ใช่แค่การรอรักษาเมื่อเจ็บป่วย แต่คือการใส่ใจตัวเองตั้งแต่วันนี้ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในวันข้างหน้า